Pravo na državljanstvo po rođenju ponovo u centru rasprave u SAD: Vrhovni sud razmatra slučaj koji bi mogao uticati na hiljade dece
· Miami Glasnik
Pravo na automatsko sticanje američkog državljanstva po rođenju ponovo je u centru političkih i pravnih rasprava u Sjedinjenim Američkim Državama, nakon što je pitanje dospelo pred Vrhovni sud.
Ovo pravo zasniva se na 14. amandmanu Ustava SAD, usvojenom 1868. godine, kojim je propisano da su svi ljudi rođeni ili naturalizovani u Sjedinjenim Državama državljani zemlje i savezne države u kojoj žive.
Prema tumačenju većine pravnih stručnjaka, državljanstvo po rođenju automatski pripada gotovo svima rođenim na teritoriji SAD, uz veoma ograničene izuzetke, poput dece stranih diplomata.
Rasprava je ponovo otvorena nakon izvršne uredbe koju je predsednik Donald Tramp potpisao početkom 2025. godine. Uredbom je predloženo ograničavanje automatskog sticanja državljanstva za veliki broj dece čiji roditelji nemaju stalni legalni status u SAD.
Procenjuje se da bi takva promena mogla da utiče na oko 250.000 novorođene dece godišnje. Međutim, sprovođenje uredbe zaustavljeno je odlukom nižeg suda, a konačnu reč trebalo bi da da Vrhovni sud SAD.
Koreni ovog pitanja sežu duboko u američku istoriju. Nakon Građanskog rata i ukidanja ropstva, 14. amandman je usvojen kako bi se jasno potvrdilo državljanstvo miliona oslobođenih Afroamerikanaca, ali i budućih generacija imigranata.
Jedan od najznačajnijih slučajeva vezanih za ovo pitanje bio je slučaj Vonga Kim Arka krajem 19. veka. Iako je rođen u San Francisku, američke vlasti su mu nakon putovanja u Kinu osporile pravo povratka u zemlju. Vrhovni sud je tada presudio u njegovu korist, potvrdivši princip državljanstva po rođenju.
Ipak, pojedini stručnjaci smatraju da Ustav ne daje potpuno jasan odgovor na pitanje statusa dece čiji roditelji borave u zemlji bez odgovarajućih dokumenata. Zbog toga smatraju da bi Kongres trebalo da ima veću ulogu u definisanju imigracione politike, umesto da odluke donose sudovi.
Sjedinjene Države danas su među malobrojnim razvijenim zemljama koje zadržavaju univerzalno pravo na državljanstvo po rođenju. Mnoge države su tokom poslednjih decenija ograničile ovu praksu, uključujući Irsku, koja je 2005. godine ukinula automatsko sticanje državljanstva za svu decu rođenu na njenoj teritoriji.
Zagovornici postojećeg sistema ističu da je državljanstvo po rođenju važan mehanizam integracije novih generacija i očuvanja principa jednakosti. Takođe naglašavaju da su imigranti i njihovi potomci imali značajnu ulogu u ekonomskom i društvenom razvoju Sjedinjenih Američkih Država.
Očekuje se da će odluka Vrhovnog suda imati veliki uticaj na budućnost američke imigracione politike i jedno od najvažnijih ustavnih pitanja u zemlji.